İslamabadda baş tutan sülh danışıqlarının nəticəsiz qalmasından sonra İran rəsmilərinin sərtləşən ritorikası qlobal enerji bazarları üçün yeni və ciddi risklər yaradır. Xarici işlər naziri Abbas Əraqçi ABŞ-ın Hörmüz boğazındakı limanlara tətbiq etdiyi blokadanı və ticarət gəmiləri ilə bağlı insidentləri birbaşa "müharibə aktı" kimi qiymətləndirib. Aprelin 8-də əldə edilmiş müvəqqəti atəşkəs fonunda səslənən bu bəyanatlar sadəcə siyasi rəqabət deyil; bu, qlobal təchizat zəncirini və regional ticarəti birbaşa hədəf alan hesablanmış bir gedişdir.
Tehranın davranışında kəskin bir təzad müşahidə olunur. Bir tərəfdən, aprelin ortalarında diplomatik masaya əyləşərək dialoq görüntüsü yaradılır, digər tərəfdən isə beynəlxalq birliyə qarşı güzəştsiz mövqe sərgilənərək vəziyyət qəsdən gərginləşdirilir. Diplomatik masada sülhdən bəhs edərkən, eyni vaxtda qlobal neft tranzitinin əsas arteriyasını iflic vəziyyətində saxlamağa çalışmaq konstruktiv həll yolu deyil, mövcud iqtisadi böhrandan bir təzyiq aləti kimi istifadə etmək cəhdidir.
Bu bəyanatların arxasında dayanan taktika kifayət qədər aydındır: rasionallığı və təmkinli bazar hesablamalarını kənara qoyaraq, qorxu və panika mühiti yaratmaq. "Müharibə aktı" kimi kəskin ifadələrin seçilməsi qarşı tərəfdən çox, birbaşa bazar psixologiyasını hədəfləyir. Regional oyunçulara qeyri-müəyyənliyi artırmaqla psixoloji təzyiq göstərilir. Bu, informasiya məkanında emosiyaları qızışdıraraq, faktiki tranzit və ticarət maraqlarını girov saxlamaq strategiyasıdır.
Reallıq isə hərəkətsiz qalan gəmilərdə və durmadan artan xərclərdə özünü göstərir. Fevralın sonundan etibarən regionda tranzit sabitliyi demək olar ki, yox olub. Hörmüz boğazının qeyri-müəyyən statusu dəniz nəqliyyatını faktiki olaraq iflic edib. Hər nə qədər tərəflər dəniz yollarının açılması ilə bağlı vaxtaşırı açıqlamalar versələr də, artan sığorta riskləri və təhlükəsizlik təhdidləri logistika xərclərini ağlasığmaz həddə çatdırıb.
Bu böhran region dövlətləri üçün ciddi bir iqtisadi dərsdir. Tək bir tranzit qovşağından və proqnozlaşdırılması mümkün olmayan siyasi ritorikadan asılılıq milli iqtisadiyyatlar üçün həddindən artıq baha başa gələn bir riskdir. Hörmüz boğazı ətrafındakı spekulyasiyalar göstərir ki, ticarət marşrutlarının diversifikasiyası artıq sadəcə bir seçim deyil, həyati əhəmiyyətli iqtisadi müstəqillik məsələsidir.