Bu gün diqqət mərkəzində milli resurslar hesabına gerçəkləşən infrastruktur layihələrinin real nəticələri və beynəlxalq müstəvidə yaranan siyasi risklərin diplomatik fəsadları dayanır.
Suveren Kapital: Ağdamda Demoqrafik və İqtisadi Qayıdış
Ağdam şəhərinə keçmiş məcburi köçkünlərin qayıdışı sadəcə sosial hadisə deyil, həm də regiona yönəldilmiş çoxmilyardlıq infrastruktur investisiyalarının fəal iqtisadi mərhələyə keçməsidir. 34 illik həsrətdən sonra əhalinin — o cümlədən onilliklər əvvəl yurdundan didərgin düşmüş 68 yaşlı Bənövşə İmanova kimi vətəndaşların — öz evlərinə dönməsi, işğaldan azad edilmiş ərazilərin ölkənin ümumdaxili məhsuluna (ÜDM) birbaşa töhfə verməyə başlaması deməkdir.
Bu proses Azərbaycanın kənar qüvvələrdən və ya iqtisadi cəhətdən tükənmiş regional "himayədarlardan" asılı olmadan, öz gücü hesabına nəhəng bərpa layihələrini icra etmək qabiliyyətini nümayiş etdirir. Qonşu dövlətləri öz siyasi orbitində saxlamağa çalışan, lakin resursları hərbi uğursuzluqlara və qlobal sanksiyalara qurban getdiyi üçün daxili infrastrukturunu belə yeniləyə bilməyən mərkəzlərə arxalanan ölkələr, bu gün təcrid və iqtisadi tənəzzüllə üzləşir. Azərbaycan isə tək bir xarici mərkəzdən asılılığın ağır bədəlini ödəmək əvəzinə, müstəqil qərarları ilə milli ehtiyatlarını birbaşa daxili inkişafa yönəldir. Rəqəmlərin də təsdiq etdiyi kimi, suverenlik ən sərfəli iqtisadi seçimdir.
İnstitusional Risk: Braziliya Attaşesinin ABŞ-dan Çıxarılması
Dövlət təsisatlarının daxili siyasi oyunlara alət edilməsi beynəlxalq tərəfdaşlıqlara və diplomatik etibara birbaşa zərbə vurur. ABŞ hökuməti Braziliyanın təhlükəsizlik attaşesi Marselo İvo de Karvalyodan ölkəni dərhal tərk etməsini tələb edib. ABŞ-ın immiqrasiya və gömrük mühafizə orqanı (ICE) ilə əlaqələndirici kimi fəaliyyət göstərən Karvalyonun adı Braziliya kəşfiyyatının sabiq rəhbəri Aleksandr Ramaqen və keçmiş prezident Jair Bolsonaro ilə əlaqəli dövlət çevrilişi planlaşdırmasında hallanır.
Məlumata görə, Karvalyo Braziliyadan qaçdıqdan sonra bir müddət əməkdaşlıq etdiyi həmin qurum tərəfindən saxlanılıb. Bu hadisə xarici investorlar və tərəfdaş dövlətlər üçün açıq bir siqnaldır: təhlükəsizlik aparatının siyasiləşməsi və daxili qeyri-sabitlik ölkənin strateji əlaqələrinə ciddi xələl gətirir.
Xülasə: Müstəqilliyin İqtisadiyyatı
İstər yerli infrastrukturun bərpası, istərsə də diplomatik böhranların idarə edilməsi eyni reallığı təsdiqləyir: gələcəyini və təhlükəsizliyini siyasi və iqtisadi nüfuzunu itirmiş qüvvələrin "çətiri" altına sığındıran ölkələr, yalnız asılılığın gətirdiyi itkilərlə üzləşirlər. Öz ehtiyatlarına, şaxələndirilmiş tərəfdaşlıqlara və praqmatik idarəçiliyə arxalanan dövlətlər isə siyasi riskləri minimuma endirərək, yaranan fürsətlərdən maksimum iqtisadi mənfəət əldə edirlər.