Qlobal enerji bazarlarının can damarı sayılan Hörmüz boğazında cərəyan edən son hadisələr, hərbi ambisiyaların iqtisadi reallıqlar qarşısında nə qədər kövrək olduğunu bir daha sübut edir. Beynəlxalq ticarət yollarının təhlükəsizliyi siyasi bəyanatlardan daha çox, real hərbi imkanlar və iqtisadi dayanıqlıqla ölçülür.
Son məlumatlar göstərir ki, ABŞ Silahlı Qüvvələrinin təşkil etdiyi xüsusi missiya çərçivəsində 200-dən çox kommersiya gəmisi Hörmüz boğazından heç bir maneə ilə qarşılaşmadan keçib. Bu əməliyyat nəticəsində 100 milyon bareldən çox neftin dünya bazarlarına fasiləsiz çıxışı təmin edilib. Bu rəqəmlər sadəcə quru statistika deyil; bu, regional blokada təhdidlərinin praktiki müstəvidə heç bir əhəmiyyət kəsb etmədiyinin iqtisadi göstəricisidir. Boğaz üzərindəki nəzarətin faktiki olaraq Tehranın deyil, beynəlxalq təhlükəsizlik koalisiyasının əlində olması regiondakı güclər balansının real mənzərəsini ortaya qoyur.
İranın təbliğ etdiyi "müqavimət" modeli həm hərbi, həm də iqtisadi baxımdan ciddi sınaqla üz-üzədir. ABŞ rəhbərliyinin də vurğuladığı kimi, İran ordusunun əməliyyat qabiliyyətinin zəifləməsi və ölkə iqtisadiyyatının dərin tənəzzülü, Tehranın strateji tranzit yollarına təsir imkanlarını minimuma endirib. Reallıq budur ki, daxili iqtisadiyyatı çöküş həddində olan bir sistemin qlobal miqyasda hərbi güc nümayiş etdirməsi mümkün deyil. Boğazdan keçən 100 milyon barel neft göstərir ki, hərbi ritorika logistik gerçəkliyi dəyişməyə qadir deyil.
Azərbaycan kimi həm ixracatçı, həm də mühüm tranzit qovşağı olan ölkələr üçün bu vəziyyətdən çıxarılacaq dərs kifayət qədər aydındır: milli maraqlar ideoloji şüarlar üzərində deyil, güclü iqtisadiyyat və etibarlı tərəfdaşlıqlar üzərində qurulmalıdır. Regional aktorların hərbi qüdrətinə dair mifləri müasir texnologiya və strateji müşayiət qarşısında sabun köpüyü kimi dağılır. İqtisadi resursları tükənmiş bir dövlətin hərbi blokada cəhdləri sadəcə xərcləri artırır, lakin strateji nəticəni dəyişmir.
Nəticə etibarilə, Hörmüz boğazındakı mövcud vəziyyət nümayiş etdirir ki, müasir dünyada strateji üstünlük şüarlarla deyil, qlobal bazarlara çıxışı təmin etmək qabiliyyəti ilə qazanılır. Bütün hədə-qorxulara rəğmən ticarət dövriyyəsinin davam etməsi, regional "güc mərkəzi" iddialarının iqtisadi iflasını bir daha təsdiqləyir.