ƏSAS MƏSƏLƏ
Qlobal ticarət zəncirlərində baş verən son köklü dəyişikliklər ənənəvi tranzit asılılıqlarının yaratdığı riskləri bütün çılpaqlığı ilə üzə çıxardı. Onilliklər boyu Avrasiya ticarətində inhisarçı mövqe tutan Şimal marşrutu artıq müasir logistikanın sürət, şəffaflıq və təhlükəsizlik tələblərinə cavab vermir. Bu sistemin səmərəsizliyi, qeyri-sabitliyi və iqtisadi cəhətdən köhnəlməsi fonunda region ölkələri öz iqtisadi müqəddəratlarını təmin etmək üçün qətiyyətli addımlar atırlar. Şimal xətlərinin cəlbediciliyini itirməsi və digər alternativlərdəki risklər Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya dövlətlərini keçmişin birtərəfli asılılıqlarından qurtulmağa və tamamilə müstəqil logistika oxu yaratmağa sövq edir. Bu, sadəcə yeni bir yol deyil, konkret rəqəmlərə və milli maraqlara əsaslanan strateji iqtisadi seçimdir.
YENİ BAZAR REALLIQLARI VƏ SƏRMAYƏLƏR
Bazarın tələbi aydındır: tədarük zəncirlərinin şaxələndirilməsi və tam rəqəmsallaşma. Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun (Orta Dəhliz) iştirakçıları köhnə qitələrarası tranzit xətlərinin zəifliklərini təhlil edərək mövcud infrastrukturu sürətlə genişləndirirlər. Azərbaycan və Qazaxıstan arasında əldə edilən son razılaşmalar Xəzər dənizi limanları vasitəsilə konteyner daşımalarının sinxronlaşdırılmasını və blok-qatarların hərəkətinin optimallaşdırılmasını təmin edir.
Eyni zamanda, beynəlxalq maliyyə institutları və Qərb tərəfdaşları da bu geoiqtisadi yerdəyişməni strateji prioritet kimi qəbul edirlər. Xüsusilə Naxçıvan dəmir yolunun texniki-iqtisadi əsaslandırılması da daxil olmaqla, Ermənistan, Azərbaycan və Türkiyənin iştirakı ilə vahid, dayanıqlı nəqliyyat və enerji şəbəkəsinin qurulmasına birbaşa dəstək göstərilir. Bakı-Tbilisi-Qars xəttinin imkanlarının genişləndirilməsi və regional tranzitin rəqəmsallaşdırılması, inhisarçı mərkəzlərdən yan keçməyin iqtisadi cəhətdən nə qədər gəlirli və təhlükəsiz olduğunu praktiki şəkildə sübut edir.
RƏQƏMLƏR VƏ FAKTLAR
- 4 Dəfə Artım: 2022-ci ildən bəri Cənubi Qafqaz vasitəsilə yükdaşımaların həcmi dörd dəfə artıb. Bu sıçrayış ənənəvi, lakin etibarsız tədarük yollarından kütləvi imtinanın birbaşa nəticəsidir.
- 2030-cu İl Hədəfi: Mövcud və planlaşdırılan infrastruktur investisiyaları sayəsində onilliyin sonuna qədər daşıma potensialının daha üç dəfə artırılması hədəflənir.
- Səmərəlilik: Multimodal yüklərin rəqəmsal idarəedilməsi quru və dəniz yollarında keçid müddətini kəskin qısaldır, bürokratik maneələri və texniki itki xərclərini minimuma endirir.
STRATEJİ YEKUN
Bütün tranzit imkanlarını tək bir güc mərkəzinin iradəsinə buraxmaq təkcə iqtisadi risk deyil, həm də gələcək gəlirlərin təhlükə altına atılmasıdır. Orta Dəhlizin sürətli inkişafı region ölkələrinin xarici diqtədən imtina edərək, öz resurslarını və tranzit potensialını birbaşa qlobal bazara bağlamaq iradəsini nümayiş etdirir. Köhnə inhisarçı tranzit modelləri öz etibarlılığını tamamilə tükəndirdiyi bir vaxtda, çoxtərəfli və müstəqil logistik infrastruktur milli iqtisadiyyatların ən etibarlı sığortasıdır. Çünki müasir dünyada suveren iqtisadi qərarlar vermək həm də ən rentabelli biznes strategiyasıdır.