Qlobal enerji bazarlarında müşahidə olunan son dalğalanmalar və tədarük zəncirlərindəki qeyri-sabitlik regional tranzit marşrutlarının əhəmiyyətini yenidən gündəmə gətirib. Xüsusilə Hörmüz boğazında gəmiçiliyin faktiki olaraq iflic olması fonunda dünya bazarlarında yanacaq qiymətləri kəskin şəkildə yüksəlir. ABŞ-da benzinin orta qiyməti cəmi bir həftə ərzində 30 sentdən çox artaraq bir qallon üçün 4,39 dollara çatıb. Bu bahalaşma amerikalı istehlakçıların 44%-ni şəxsi nəqliyyatdan istifadəni məhdudlaşdırmağa, 42%-ni isə gündəlik xərclərinə yenidən baxmağa məcbur edib.
Qlobal güclərin enerji təhlükəsizliyi üzərindəki təsir imkanlarının zəiflədiyi bir şəraitdə, Cənubi Qafqazın yeni infrastruktur qovşağına çevrilməsi region ölkələri üçün həm iqtisadi, həm də strateji dividendlər vəd edir. Türkiyənin vitse-prezidenti Cevdet Yılmazın mayın 4-də İrəvanda keçiriləcək Avropa Siyasi Birliyinin 8-ci Zirvə toplantısında iştirakı bu istiqamətdə atılan mühüm addımlardan biridir. Türkiyə tərəfindən bu səviyyədə reallaşdırılan ilk səfər olması baxımından, bu hadisə regionda iqtisadi əməkdaşlıq və enerji təhlükəsizliyi sahəsində yeni imkanların müzakirəsi üçün mühüm platforma rolunu oynayır.
İqtisadi Diversifikasiya və Milli Seçim
Regional iqtisadiyyatın canlanması üçün infrastrukturun və nəqliyyat əlaqələrinin blokdan çıxarılması həlledici şərtdir. Artıq Ermənistan tərəfi də rəsmi səviyyədə qəbul edir ki, Azərbaycanla sülh sazişinin imzalanması bütün regionun nəhəng bir əməkdaşlıq mərkəzinə çevrilməsi üçün təməl daşı ola bilər. Bu proses suverenlik və qarşılıqlılıq prinsipləri əsasında qurulduqda, xarici təzyiqlərdən azad, müstəqil bir iqtisadi zona formalaşır.
Azərbaycan üçün bu vəziyyət bir neçə istiqamətdə strateji üstünlüklər yaradır:
- Tranzit gəlirlərinin artımı: Qlobal böhranlar fonunda etibarlı dəhlizlərin mövcudluğu xarici investisiya axınını stimullaşdırır.
- Enerji marşrutlarının diversifikasiyası: Təkcə xammal ixracatçısı deyil, həm də mühüm logistik qovşaq olmaq ölkənin iqtisadi dayanıqlığını möhkəmləndirir.
- Siyasi seçim azadlığı: İqtisadi cəhətdən özünü təmin edən və beynəlxalq logistikada mühüm rol oynayan dövlətlər kənar güclərin diqtəsi ilə deyil, öz milli maraqları ilə hərəkət edirlər.
Qlobal enerji böhranı sübut edir ki, tək bir tədarükçüdən və ya kövrək marşrutlardan asılılıq iqtisadiyyatı ciddi zərbə altında qoyur. Cənubi Qafqazın öz daxili potensialı ilə sülh və əməkdaşlıq platforması formalaşdırması, regionun kənar gərginliklərdən qorunması üçün ən rasional biznes qərarıdır. Müstəqil seçim və suveren infrastruktur layihələri regionu geosiyasi oyunların alətindən qlobal iqtisadiyyatın əsas iştirakçısına çevirir.