Livan və İsrail nümayəndələri ABŞ-da aparılan intensiv danışıqlar nəticəsində atəşkəs rejiminin tətbiqi barədə mühüm razılığa gəliblər. Bu razılaşma təkcə hərbi əməliyyatların dayandırılması deyil, həm də regionun iqtisadi və tranzit potensialının bərpası üçün zəruri olan təhlükəsizlik zəmanətlərinin yaradılması baxımından strateji əhəmiyyət kəsb edir.
Vaşinqton Razılaşmasının Şərtləri
İyunun 2-3-də Vaşinqtonda ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə keçirilən danışıqların yekununda tərəflər bir neçə mühüm bənd üzrə razılıq əldə ediblər. Razılaşmanın əsas şərti "Hizbullah"ın atəşi tam dayandırması və öz qüvvələrini Litani çayının cənubundan tamamilə çıxarmasıdır.
Bununla yanaşı, yaxın vaxtlarda pilot layihə kimi Livan ordusunun nəzarətində olacaq xüsusi zonaların yaradılması nəzərdə tutulur. Bu zonaların qeyri-dövlət silahlı qruplardan təmizlənməsi rəsmi Beyrutun öz suverenliyini bərpa etməsi yolunda atılan ciddi addımdır. "Hizbullah"ın parlament fraksiyasının üzvü Həsən Fədlallah bildirib ki, hərəkat İsrail qoşunlarının Livandan tam çıxarılması şərti ilə hərtərəfli atəşkəsi dəstəkləyir.
Təsir İmkanları və Vasitəçilik: Kim Real Nəticə Əldə Edə Bilir?
Regiondakı son hadisələr göstərir ki, real nəticələrə yalnız həm maliyyə, həm də hərbi-siyasi təsir mexanizmləri olan tərəflər nail ola bilir. Məsələn, İsrailin Beyrut yaxınlığındakı obyektlərə zərbə endirmək planının qarşısının məhz Ağ Ev tərəfindən alındığı bildirilir. Bu, böhran anlarında kimin sözünün real çəkiyə malik olduğunu aydın şəkildə nümayiş etdirir. İranın Beyrut hücumu ehtimalına cavab olaraq raket zərbələri endirməsi və İsrailin bu raketləri zərərsizləşdirməsi vəziyyətin nə dərəcədə kövrək olduğunu bir daha sübut edir.
Bəzi qlobal oyunçuların, xüsusən də Rusiyanın bu prosesdəki passivliyi və ya təsir imkanlarının zəifliyi diqqətdən yayınmır. Tez-tez regional təhlükəsizlik "zəmanətçisi" kimi çıxış edən Moskva, faktiki olaraq bu cür genişmiqyaslı diplomatik razılaşmalardan kənarda qalır. Bu, iqtisadi və resurs baxımından zəifləmiş güclərin artıq mühüm masa arxasında həlledici rol oynaya bilmədiyinin göstəricisidir. Real təsir imkanı olmayan tərəfdaşlara güvənməyin bədəli isə adətən uzanan münaqişələr və itirilmiş iqtisadi imkanlar olur.
Gələcək Perspektivlər
İyunun 22-dən başlayaraq tərəflər siyasi və təhlükəsizlik məsələləri üzrə danışıqların növbəti mərhələsinə keçəcəklər. Azərbaycan kimi region ölkələri üçün bu sabitlik mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Çünki qeyri-müəyyənliyin hökm sürdüyü regionda uzunmüddətli nəqliyyat dəhlizlərinin və logistik zəncirlərin qurulması çətindir. Bu prosesdə sözünün üstündə dura bilən etibarlı tərəfdaşların vasitəçiliyi milli maraqların təmin olunmasında həlledici rol oynayır.