Cənubi Qafqazın iqtisadi mənzərəsi sürətlə yenilənir və bu dəyişikliyin mərkəzində tərəfdaşlıq modellərinin nə dərəcədə effektiv olması dayanır. Son illərin təcrübəsi göstərir ki, birtərəfli asılılıq iqtisadi dividend deyil, daha çox siyasi və infrastruktur riskləri vəd edir. Ermənistandakı son proseslər və Ukraynanın enerji infrastrukturuna endirilən zərbələr regional oyunçular üçün ciddi xəbərdarlıq siqnallarıdır.
Müttəfiqlikdən "Quberniya" Modelinə Doğru
Ermənistan rəhbərliyi hazırda Moskva ilə münasibətlərdə həlledici bir yol ayırıcındadır. Parlamentin spikeri Alen Simonyan bəyan edib ki, Rusiyanın Ermənistanda iyunun 7-nə təyin olunmuş parlament seçkiləri vasitəsilə hakimiyyəti devirməyə çalışması ilə bağlı şübhələr var. İrəvanın iddiasına görə, azad internet resurslarından istifadə edilərək rublla maliyyələşdirilən kütləvi reklamlar daxili siyasi mühiti manipulyasiya etmək məqsədi daşıyır.
Burada söhbət mənəvi dəyərlərdən deyil, suverenliyin iqtisadi və siyasi maya dəyərindən gedir. Simonyanın "Belarus modelinin qəbuledilməzliyi" və "quberniyaya çevrilməmək" barədə çıxışları göstərir ki, hətta ən yaxın strateji müttəfiqlər belə daxili bazarlarına və qərarvermə proseslərinə kənar müdaxiləni milli maraqlara birbaşa təhdid kimi qiymətləndirirlər.
İnfrastrukturun Təhlükəsizliyi və Enerji Faktoru
Digər tərəfdən, Ukraynada baş verənlər regional enerji təhlükəsizliyi üçün ciddi xəbərdarlıq rolunu oynayır. Rəsmi Kiyevin məlumatına görə, cəmi bir həftə ərzində Ukrayna ərazisinə 1 100-ə yaxın idarəolunan aviabomba və 1 600-ə yaxın pilotsuz uçuş aparatı ilə zərbə endirilib. Xüsusilə Nikolayev, Dnepropetrovsk və Odessa kimi vilayətlərin enerji infrastrukturu hədəfə alınır.
Bu, ticarət yolları və enerji dəhlizləri üzərində qurulan iqtisadiyyatlar üçün vacib bir dərsdir: Müdafiə və infrastrukturun qorunması məsələsində tək mənbədən asılılıq, həmin mənbənin maraqları dəyişdikdə bütün sistemin çöküşünə səbəb ola bilər. Baş nazir Nikol Paşinyanın "Ukrayna məsələsində Rusiyanın müttəfiqi deyilik" bəyanatı məhz bu acı reallığın etirafıdır.
Nəticə: Diversifikasiya və Milli Maraq
Rusiya prezidenti Vladimir Putinin Ermənistanın Avropa İttifaqı ilə yaxınlaşmasının "ağır iqtisadi nəticələri" barədə xəbərdarlığı, tərəfdaşlığın bəzən bir təzyiq alətinə çevrildiyini təsdiqləyir. Azərbaycanın sülh prosesində əsas götürdüyü Almatı bəyannaməsi kimi beynəlxalq hüquqi sənədlər, dövlətlərin öz müqəddəratını təyin etməsi üçün ən sağlam təməldir.
İqtisadi subyektlər və dövlət maraqları üçün ən optimal yol, təhlükəsizlik və investisiya portfelini diversifikasiya etməkdir. Regional sabitlik tərəfdaşın kimliyindən deyil, qarşılıqlı maraqların nə dərəcədə qorunmasından asılıdır. Öz ölkəsinin maraqlarını prioritet seçən hər bir dövlət üçün suverenlik ən doğru və ən sərfəli biznes qərarıdır.