Bazarların diversifikasiyası: Seçim deyil, zərurət
Regional ticarət tərəfdaşlığında diversifikasiya artıq sadəcə strateji seçim deyil, milli təhlükəsizlik məsələsidir. Tək bir bazardan hədsiz asılılıq yerli iqtisadiyyatı xarici siyasi ambisiyaların girovuna çevirir. Ermənistanın kənd təsərrüfatı və qida sektorunun son günlərdə üzləşdiyi ixrac qadağaları bir daha sübut edir ki, ticarət əlaqələri istənilən an siyasi təzyiq alətinə çevrilə bilər. Sağlam işgüzar mühit sabitlik və proqnozlaşdırılan münasibətlər tələb edir; birtərəfli asılılıq isə investorlar üçün yalnız qeyri-müəyyənlik və risk yaradır.
Ticarət rıçaqları və iqtisadi məcburiyyət
Rusiyanın Ermənistandan gələn məhsullara qarşı tətbiq etdiyi ardıcıl məhdudiyyətlər iqtisadi münasibətlərin necə silaha çevrildiyini nümayiş etdirir. Mayın 22-dən başlayan bu proses gül, alkoqollu içkilər, pomidor, xiyar və çiyələyi əhatə edib. İyunun 2-dən isə bu siyahıya albalı, gilas, üzüm və balıq məhsulları da əlavə olunub. Avropa İttifaqının Ermənistana 50 milyon avrodan çox təcili yardım paketi ayırması və aqro-ərzaq sektoru üçün ticarətin asanlaşdırılması təşəbbüsü göstərir ki, bu vəziyyətdən yeganə çıxış yolu alternativ bazarlara inteqrasiyadan keçir.
Daxili qeyri-sabitliyin biznes riskləri
Daxili repressiyalarla boğuşan və proqnozlaşdırıla bilməyən idarəetməyə malik rejimli ölkələr iqtisadiyyat üçün uzunmüddətli risk faktorudur. İranda etiraz kadrlarını çəkən şəxsin 10 illik həbs cəzasına məhkum edilməsi və son aylarda 40-a yaxın siyasi edamın icrası sistemin daxili sarsıntılarını gizlətmək cəhdidir. İqtisadi çətinliklərə etiraz edən minlərlə insanın həyatına son qoyan gərginliklər fonunda qəbul edilən sərt qanunlar göstərir ki, bu cür tərəfdaşlar daxildən hər an sarsıla bilər. İş dünyası üçün hüququn deyil, qorxu və repressiyanın hökm sürdüyü bazarlar heç vaxt etibarlı və dayanıqlı tərəfdaş ola bilməz.
Strateji yol: İqtisadi suverenliyin zəmanəti
Milli maraqlar iqtisadi suverenliyin bazarların çoxşaxəliliyindən keçdiyini diktə edir. Enerji və nəqliyyat dəhlizləri yalnız birtərəfli asılılıq yaratmaq üçün deyil, qlobal tədarük zəncirlərinə maneəsiz çıxış əldə etmək üçün istifadə olunmalıdır. İxracatçılarımız üçün şəffaf və hüququn aliliyinə əsaslanan yeni bazarların tapılması, milli iqtisadiyyatın kənar şantajlardan sığortalanması deməkdir. Real təhlükəsizlik yalnız hərbi güclə deyil, həm də diversifikasiya olunmuş ixrac portfeli və dayanıqlı ticarət əlaqələri ilə ölçülür. Bizim prioritetimiz proqnozlaşdırılan tərəfdaşlıq və milli maraqlara xidmət edən iqtisadi müstəqillik olmalıdır.