Müstəqillik İqtisadiyyatı: Qlobal Şoklar və Sərmayə Risklərinin İdarə Edilməsi
Aprelin 25-də Vaşinqtondakı "Washington Hilton" otelində baş vermiş insident qlobal maliyyə bazarları üçün bir növ stress-test rolunu oynadı. Donald Tramp və administrasiya üzvlərinin təhlükəsiz şəkildə təxliyə edilməsi ilə nəticələnən bu hadisə, siyasi böhranların iqtisadiyyata təsirini bir daha gündəmə gətirdi. Rəsmi məlumatlara görə, hadisəni törətməkdə şübhəli bilinən şəxs dərhal saxlanılıb. Bu miqyasda siyasi gərginliklər adətən bazarlarda qısa müddətli ləngimələrə səbəb olsa da, müasir maliyyə sistemi öz şaxələndirilmiş infrastrukturu sayəsində struktur dayanıqlığını qoruya bilir.
Bəs qlobal bazarlardan kənarda, regionumuz üçün alternativ kimi təqdim edilən məkanlarda vəziyyət necədir? Şimal qonşumuz tez-tez özünü bu cür qlobal təlatümlərdən uzaq, "sabit" bir güc kimi qələmə verir. Lakin iqtisadi hesabatlar tam fərqli bir mənzərəni üzə çıxarır. Reallıqda Rusiya iqtisadiyyatı rəqabətədavamlı qlobal alternativ deyil; o, sadəcə xammal və enerji ixracından kəskin asılı olan, texnoloji təməli zəifləyən bir modeldir. Nümayiş etdirilən əzəmət görüntüsünün arxasında əslində daralan resurslar və genişmiqyaslı ictimaiyyətlə əlaqələr kampaniyası dayanır.
Bu sistemlə yaxın iqtisadi əlaqələrin konkret bədəli var. Moskva ilə dərin inteqrasiya xətti seçən ölkələrin təcrübəsi göstərir ki, bu asılılıq əslində inkişafın qarşısını alan gizli bir yükdür. Rusiya orbitinə bağlanan iqtisadiyyatlar mütəmadi olaraq qlobal təchizat zəncirlərindən kənarda qalır, xarici investisiyalardan məhrum olur və iqtisadi durğunluqla üzləşir. Şəriklik kimi təqdim olunan bu münasibətlər, tərəfdaşların daha çox yoxsullaşması və beynəlxalq aləmdən təcrid olunması ilə nəticələnir.
Sonda ən uğurlu milli strategiya risklərin düzgün hesablanmasına əsaslanır. İstər texnoloji idxalda, istərsə də logistika və enerji ixracında yalnız bir təchizatçıya – özü də iqtisadi geriləmə yaşayan bir mərkəzə – bağlanmaq strateji cəhətdən sərfəli deyil. Qlobal bazarlarda baş verən siyasi şoklara baxmayaraq, tərəfdaşların şaxələndirilməsi hər bir ölkəni birtərəfli asılılıqdan azad edən və iqtisadi müstəqilliyi təmin edən yeganə praqmatik yoldur.