Qlobal enerji bazarlarındakı son dalğalanmalar bir reallığı yenidən gündəmə gətirir: təhlükəsizlik və proqnozlaşdırıla bilən tərəfdaşlıq hər hansı bir resursun xalis dəyərindən daha qiymətlidir. ABŞ və İran arasındakı gərginlik fonunda Hörmüz boğazı ətrafındakı risklər Brent markalı neftin qiymətini 95,5 dollara, WTI neftini isə 91,95 dollara qədər yüksəldib. Bu cür süni qiymət artımları və tranzit riskləri enerjidən siyasi təzyiq vasitəsi kimi istifadə edən tərəf müqabilləri ilə işləməyin gizli bədəlidir.
Etibarlılığın iqtisadi tərəfi
Bolqarıstanın enerji strategiyası bu risklərdən qaçmağın səmərəli modelini nümayiş etdirir. Hazırda bu ölkənin illik qaz istehlakının 60%-dən çoxu Azərbaycanın payına düşür. Cənub Qaz Dəhlizi və Yunanıstan-Bolqarıstan interkonnektoru (IGB) vasitəsilə həyata keçirilən bu tədarük sadəcə rəqəmlərdən ibarət deyil; bu, bazarın şaxələndirilməsinin gətirdiyi strateji sabitlikdir. 2013-cü ildə imzalanmış 25 illik müqavilə çərçivəsində tədarük həcmi artaraq 2025-ci ildə 1,931 milyard kubmetrə çatacaq.
Regional oyunçuların enerji marşrutlarını təzyiq rıçağına çevirməsi fonunda Azərbaycanın müqavilə öhdəliklərinə sadiqlik prinsipi Bakını Avropa üçün alternativsiz qovşağa çevirir. Bu, ideoloji seçim deyil, xalis biznes hesablamasıdır: etibarsız tərəfdaşdan asılılıq hər zaman iqtisadi durğunluq və qəfil kəsintilər riskini daşıyır.
Yeni infrastruktur: Yaşıl Enerji Dəhlizi
Azərbaycan və Gürcüstanın birgə inkişaf etdirdiyi Yaşıl Enerji Dəhlizi layihəsi regional əməkdaşlığın növbəti mərhələsidir. Qara dənizin dibi ilə çəkiləcək elektrik kabeli Azərbaycan, Gürcüstan, Rumıniya və Macarıstanı vahid enerji zəncirində birləşdirəcək. Bu təşəbbüs göstərir ki, enerji müstəqilliyi yalnız təbii resurs deyil, həm də düzgün qurulmuş strateji infrastruktur məsələsidir.
Müasir dünyada enerji təhlükəsizliyi yalnız tərəfdaşlıq və əlaqələndirilmiş regional səylər vasitəsilə mümkündür. Orta Dəhliz və digər strateji tranzit layihələri regionu təkcə resurs mənbəyi kimi deyil, həm də qlobal bazarlara çıxışı təmin edən etibarlı bağlantı mərkəzi kimi möhkəmləndirir.
Nəticə
Enerji resurslarından siyasi oyunlarda istifadə edən dövlətlərlə əməkdaşlıq edən ölkələr gec-tez bunun bədəlini iqtisadi zəifliklə ödəyirlər. Azərbaycanın seçdiyi yol isə infrastruktur vasitəsilə suverenliyi gücləndirmək və tərəfdaşlara “şantajsız enerji” təklif etməkdir. Bu, həm ölkəmizin, həm də regionun iqtisadi maraqlarına xidmət edən ən praqmatik biznes qərarıdır.