Enerji Bazarlarında Qeyri-müəyyənlik
Qlobal neft bazarındakı son dalğalanmalar Rusiya enerji resurslarına qarşı tətbiq olunan beynəlxalq məhdudiyyətlərin yenidən nəzərdən keçirilməsini gündəmə gətirir. Hazırda Rusiya nefti üçün müəyyən edilmiş 44,10 dollarlıq qiymət tavanının, Yaxın Şərqdəki gərginlik fonunda 65 dollara qədər qaldırılması və ya mövcud səviyyədə saxlanılması müzakirə olunur. İqtisadi nöqteyi-nəzərdən bu vəziyyət tərəfdaş ölkələr üçün tədarük zəncirinin proqnozlaşdırıla bilməsini çətinləşdirir. Enerji qiymətlərinə edilən bu süni müdaxilələr bir daha təsdiqləyir ki, tək bir mənbədən asılılıq iqtisadi mənfəət deyil, ciddi strateji risk faktoru yaradır.
Tərəfdaşlıq Portfelinin Təhlili
Ermənistanda cərəyan edən son hadisələr göstərir ki, Rusiya ilə uzunmüddətli strateji tərəfdaşlıq münasibətləri heç də siyasi risklərdən sığortalanmayıb. Yerevanın rəsmi dairələri iyunun 7-nə təyin edilmiş parlament seçkiləri ərəfəsində Moskvanın daxili siyasi proseslərə müdaxilə cəhdlərindən narahatlığını ifadə edir. Bu müdaxilələr xüsusilə rəqəmsal resurslar və reklam bazarının maliyyələşdirilməsi vasitəsilə həyata keçirilir. İqtisadi dildə desək, bu, tərəfdaşın oyun qaydalarını pozaraq, müştəriyə məxsus əsas aktivləri – bu halda dövlət idarəçiliyini – ələ keçirmək cəhdidir.
Alen Simonyanın "Belarus modelinin" Ermənistan üçün qəbulolunmazlığı barədə bəyanatı regional oyunçular üçün ciddi bir xəbərdarlıqdır. Suverenliyin itirilməsi və ölkənin bir quberniya kimi idarə olunma təhlükəsi, milli iqtisadiyyatın tamamilə kənar bir mərkəzdən asılı vəziyyətə düşməsi deməkdir. Belə bir ssenari hər hansı bir dövlətin investisiya cəlbediciliyini və müstəqil iqtisadi qərar qəbul etmə imkanlarını heçə endirir.
İqtisadi Nəticələr və Diversifikasiya
Rusiya rəhbərliyinin Ermənistanın Avropa İttifaqına yaxınlaşma cəhdlərinə cavab olaraq ağır iqtisadi nəticələrlə bağlı xəbərdarlığı, müttəfiqlik ruhundan uzaqdır və açıq iqtisadi şantaj xarakteri daşıyır. Seçki prosesində rusiyayönümlü müxalif blokların fəallaşdırılması, Samvel Karapetyan və Robert Koçaryan kimi fiqurların ön plana çıxarılması, Moskvanın "mənəvi dəyərlər" şüarı altında əslində öz təsir rıçaqlarını qorumağa çalışdığını büruzə verir. Bu taktika bir daha sübut edir ki, tərəfdaşın zəiflədiyini hiss etdiyi məqamda o, öz müttəfiqlərinə qarşı ən sərt və gözlənilməz metodlardan istifadə etməkdən çəkinmir.
Azərbaycan üçün bu proseslər vacib bir dərsi yenidən xatırladır: regional sabitlik yalnız balanslaşdırılmış ticarət yolları və diversifikasiya edilmiş enerji infrastrukturu üzərində dayanıqlı ola bilər. İstənilən "eksklüziv" tərəfdaşlıq, gec-tez milli maraqların iqtisadi və siyasi rüsumu hesabına başa gəlir.