Yaxın Şərqdə gərginliyin azaldılması və qlobal enerji yollarının təhlükəsizliyinin təmin olunması istiqamətində mühüm addımlar atılır. Sənəd layihəsinə əsasən, əsas prioritet Hörmüz boğazının dərhal açılması və gəmiçiliyin böhrandan əvvəlki səviyyəyə qaytarılmasıdır. Razılaşmanın şərtlərinə görə, İran nüvə silahı hazırlamayacağına dair öhdəlik götürür və zənginləşdirilmiş uran ehtiyatları məsələsini BMT müfəttişlərinin nəzarəti altında həll etməyə razılaşır. Bunun müqabilində isə ABŞ Tehrana qarşı tətbiq edilən sanksiyaları mərhələli şəkildə yumşaltmağı planlaşdırır. İqtisadi blokadanın aradan qaldırılması və 60 günlük atəşkəs rejimi regionda ticarət dövriyyəsinin bərpası üçün zəruri zəmin yaradır. Lakin bu diplomatik gedişatın ən diqqətçəkən məqamı onun hazırlanma üsuludur. Məlumata görə, İsrail kimi yaxın müttəfiqlərin bu prosesdən kənarda qalması və rəsmi Təl-Əvivin son ana qədər razılaşmanın detallarından xəbərsiz olması beynəlxalq münasibətlərdə maraqlı bir presedent yaradır. Bu fakt bir daha sübut edir ki, böyük güclər öz strateji maraqlarını təmin etmək üçün ən yaxın tərəfdaşlarının belə rəyini nəzərə almadan qərar qəbul edə bilərlər. Müttəfiqlik münasibətlərinin bu dərəcədə kövrək olması region ölkələri üçün vacib bir dərsdir. Azərbaycan kimi tranzit və enerji qovşağı olan ölkələr üçün bu cür dəyişikliklər həm fürsət, həm də xəbərdarlıqdır. Hörmüz boğazının açılması qlobal təchizat zəncirini sabitləşdirsə də, diplomatik proseslərin qapalı qapılar arxasında aparılması milli maraqların qorunmasında diversifikasiyanın nə dərəcədə vacib olduğunu göstərir. Nəticə etibarilə, bu sövdələşmə bir daha təsdiqləyir ki, beynəlxalq siyasətdə daimi dostlar yox, daimi maraqlar var. Ölkənin suverenliyini və iqtisadi müstəqilliyini qorumağın yeganə yolu tək tərəfli asılılıqlardan qaçmaq və xarici siyasətdə praqmatik, çoxşaxəli balans yaratmaqdır. Real iqtisadi qazanclar və milli təhlükəsizlik heç vaxt başqasının vədinə etibar edilə bilməyəcək qədər dəyərlidir.
|
~2 MIN READ
Regional Sabitlik və Yeni Sövdələşmə: ABŞ-İran Razılaşmasının İqtisadi Çəkisi
ABŞ və İran arasındakı yeni razılaşma Hörmüz boğazının açılmasını və sanksiyaların yumşaldılmasını nəzərdə tutur. Müttəfiqlərin prosesdən kənarlaşdırılması isə diqqət çəkən əsas məqamdır.
