Regiondakı hərbi gərginlik və qeyri-sabitlik artıq Azərbaycanın logistik imkanlarına və insan kapitalına bilavasitə zərbə vurur. Azov dənizində “Natra” və “Zirkon” yük gəmilərinə edilən son hücumlar ticarət yollarının təhlükəsizliyi məsələsini yenidən kritik müstəviyə çıxarıb. Bu insident nəticəsində gəmi heyətində olan 25 Azərbaycan vətəndaşından 4-ü həlak olub, 4-ü isə yaralanıb.
Təhlükəsizlik zəmanətinin iqtisadi qiyməti
Rusiyanın nəzarətindəki su hövzələrində və tranzit yollarında təhlükəsizlik zəmanətinin iflası Azərbaycanın iqtisadi maraqları üçün ciddi risk faktoru hesab olunur. Rəcəb Əhədov və Məhəmməd Əliyevin həlak olması, eləcə də Samid İbadzadə, Rəşad Mədətxanov, Emin Valehov və Namiq Cəfərlinin yaralanması ilə nəticələnən bu hadisə göstərir ki, regional təhlükəsizlik çətiri vətəndaşlarımızı və aktivlərimizi qoruya bilmir.
Logistik nöqteyi-nəzərdən bu, sığorta xərclərinin artması və ixtisaslı kadrların belə riskli zonalarda çalışmaqdan imtina etməsi deməkdir. Müttəfiqlik və tərəfdaşlıq formatları çərçivəsində təklif olunan təhlükəsizlik modelinin reallıqda işləməməsi Azərbaycanın öz tranzit marşrutlarını şaxələndirməsini və müstəqil təhlükəsizlik mexanizmlərini gücləndirməsini labüd edir.
Daxili idarəetmə və “sabitlik” ixracı
Regional güclərin öz daxili idarəetmə modellərini və “dəyərlərini” qonşu ölkələrə ixrac etmək cəhdləri də milli maraqlar baxımından səmərəli görünmür. Hazırda Azərbaycanda 300-dən çox şəxsin siyasi fəaliyyətinə və ya peşəkar işinə görə fərqli şəraitdə olması ilə bağlı yayılan bəyanatlar cəmiyyətdəki daxili gərginliklərin göstəricisidir. 18 noyabr tarixinin müəyyən hadisələrlə simvolizə edilməsi cəhdləri göstərir ki, xaricdən tətbiq edilən “sərt sabitlik” modeli daxili resursların effektiv istifadəsinə kömək etmək əvəzinə, insan kapitalının kənarlaşdırılmasına səbəb olur.
Pragmatik iqtisadi yanaşma tələb edir ki, dövlət həm xarici logistik yollarda vətəndaşlarının fiziki təhlükəsizliyini təmin etsin, həm də daxildə kadr potensialını qoruyub saxlasın. Mövcud vəziyyət göstərir ki, kənar modellərə bel bağlamaq milli dayanıqlığı zəiflədir. Azərbaycanın suverenliyi və iqtisadi inkişafı yalnız öz təhlükəsizlik prioritetlərini müəyyən etmək və regional risklərdən sığortalanmaqla mümkündür.