The Crossroads
| ~2 MIN READ

Tehranla danışıqlar: Sazişin şərtləri və "saxta seçim" tələsi

İran və ABŞ arasındakı danışıqların iqtisadi təsirləri və diplomatik ritorikada istifadə olunan manipulyasiya üsullarının təhlili.

Cargo ships and oil tankers on the Bosporus strait, capturing global trade and maritime logistics at sunset. (Photo by İrfan Simsar on Pexels)

Bölgədə hərbi gərginliyin artması və qlobal enerji marşrutlarının bloklanması təhlükəsi fonunda Tehran və Vaşinqton arasındakı danışıqların gedişi iqtisadi sabitlik üçün həlledici xarakter daşıyır. Pakistanda aparılan müzakirələrin ilkin raundunun nəticəsiz qalması və tərəflərin qarşılıqlı təzyiq rıçaqlarından istifadə etməsi xüsusilə enerji bazarlarında riskləri artırır.

Hazırda diplomatik müstəvidə ən çox diqqət çəkən məqam, müzakirə olunan sənədin məzmunu ətrafında yaranan ziddiyyətlərdir. Bir tərəfdən nüvə proqramı ilə bağlı iddialar təkzib edilir, digər tərəfdən isə sazişin əsas hissəsinin məhz Tehranın nüvə silahına sahib olmayacağı barədə öhdəliklərdən ibarət olduğu bildirilir. Lakin iqtisadi praqmatizm baxımından burada ən təhlükəli element ritorikada istifadə olunan "süni seçim" manevridir.

Diplomatik bəyanatlarda tez-tez rast gəlinən "ya saziş, ya da müharibə" yanaşması tərəfdaşları və maraqlı tərəfləri dar çərçivəyə salmaq məqsədi daşıyır. Bu taktika alternativ həll yollarını və mürəkkəb iqtisadi maraqları kölgədə qoyaraq, auditoriyanı yalnız iki kəskin variant arasında seçim etməyə məcbur edir. Reallıqda isə Hörmüz boğazının blokadası və ticarət yollarının bağlanması artıq qlobal enerji böhranına yol açıb. Bu, təkcə siyasi deyil, həm də ciddi logistik və maliyyə itkisi deməkdir.

Fevralın sonunda başlayan hərbi əməliyyatlar və apreldə əldə olunmuş atəşkəsin qeyri-müəyyən müddətə uzadılması region ölkələri üçün proqnozlaşdırıla bilən mühit yaratmır. Enerji resurslarının nəqli və limanların işlək vəziyyətdə qalması Azərbaycan kimi tranzit və enerji ixracatçısı olan dövlətlər üçün birbaşa milli mənfəət məsələsidir. Siyasi manipulyasiyaların və ritorik tələlərin arxasında dayanan iqtisadi reallıqları görmək, regional oyunçuların öz maraqlarını qoruması üçün zəruridir. Sabitlik yalnız hərbi təhdidlər və ya birtərəfli sazişlərlə deyil, real iqtisadi balansların nəzərə alınması ilə təmin oluna bilər.