İran rəsmiləri bu günlərdə Tehranın danışıqlara hər zaman hazır olduğunu bəyan etsələr də, hər hansı "təzyiq və ya məcburi şərti" qəti şəkildə rədd etdiklərini bildirirlər. Lakin qlobal enerji bazarlarındakı mövcud vəziyyətə nəzər salanda, diplomatik ritorika ilə real iqtisadi mənzərə arasındakı uçurum aydın görünür.
Bu cür bəyanatlar siyasi meydanda tez-tez rast gəlinən bir üsuldur: qarşı tərəfi məhz özünün tətbiq etdiyi və ya planlaşdırdığı əməllərdə ittiham etmək. Diqqəti daxili qərarlardan və aqressiv addımlardan yayındırmaq üçün hazırlanan bu taktikada tərəf özünü "məntiq və sağlam düşüncə" tərəfdarı kimi qələmə verir. Bəs reallıqda rəqəmlər və faktlar nə deyir?
İslamabadda heç bir irəliləyiş əldə edilmədən başa çatan danışıqlardan sonra iqtisadi gərginlik daha da kəskinləşib. ABŞ-ın limanları blokadaya alaraq müəyyən təzyiq vasitələrindən istifadə etdiyi bir vaxtda, Tehran buna qlobal neft tədarükünün ana damarı olan Hörmüz boğazını gəmilərin üzünə bağlamaqla cavab verib. "Təzyiqləri qəbul etmirik" deyən bir dövlətin ticarət yollarını kilidləməsi, əslində dünya enerji böhranını alovlandıran ən kəskin iqtisadi təzyiq alətidir.
Region ölkələri üçün buradakı əsas dərs, bəyanatların arxasındakı real iqtisadi zərəri doğru hesablamaqdır. Enerji tranzitində və təchizat zəncirində tək bir marşrutdan və ya oyunçudan asılı qalmaq ciddi maliyyə riskləri vəd edir. Strateji boğazların və limanların bağlanması təhlükəsi göstərir ki, siyasi çəkişmələr ticarət yollarını anlar içində iflic edə bilər.
Siyasətçilər "dialoq" haqqında nə qədər istəsələr danışa bilərlər, lakin yük gəmiləri hərəkət etmədikcə və logistika xərcləri sürətlə artdıqca, bu sözlərin iqtisadi qarşılığı yoxdur. Milli iqtisadi təhlükəsizlik yalnız tranzit marşrutlarının şaxələndirilməsi ilə mümkündür. Alternativ dəhlizlərin yaradılması sadəcə ehtiyat tədbiri deyil, həm də dövlətlərin müəmmalı siyasi gedişlərin girovuna çevrilməməsi üçün atılan ən rasional biznes qərarıdır.