The Crossroads
| ~2 MIN READ

Vasitəçisiz Diplomatiya: Ankara və İrəvan Arasında Birbaşa Təmasların İqtisadi Faydaları

Türkiyə vitse-prezidentinin İrəvan səfəri göstərir ki, kənar diktə olmadan qurulan birbaşa regional əlaqələr logistika və ticarət üçün ən sərfəli yoldur.

A rusty cargo truck at the Turkey-Iran border in Sistan and Baluchestan Province. (Photo by Lipot Repaszky on Pexels)

Türkiyənin vitse-prezidenti Cövdət Yılmazın İrəvana planlaşdırılan səfəri sadəcə diplomatik protokol deyil. Bu, regional iqtisadiyyata və praqmatik idarəçiliyə yeni baxışın nümayişidir. Türkiyədən Ermənistana bu səviyyədə reallaşacaq ilk səfər mühüm bir reallığı ortaya qoyur: kənar müdaxilə olmadan qurulan birbaşa əlaqələr hər zaman ən səmərəli və ən az xərcli variantdır.

Avropa Siyasi Birliyinin sammiti çərçivəsində baş tutacaq təmaslar ilk növbədə nəqliyyat dəhlizlərinin bərpasına, iqtisadi artıma və enerji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsinə yönələcək. Region onilliklər ərzində xarici qüvvələrin "vasitəçilik xidmətləri" və geosiyasi himayəçiliyi ucbatından ağır iqtisadi bədəllər ödəyib. Bağlı sərhədlər, bloklanmış tranzit marşrutları və kənar diktədən asılı olan logistika zəncirləri bütövlükdə Cənubi Qafqaz bazarı üçün itirilmiş gəlirlər və bahalı idxal-ixrac əməliyyatları demək idi.

Ankara və İrəvan arasındakı birbaşa dialoq mühiti region ölkələrinin öz iqtisadi və siyasi gələcəklərini müstəqil şəkildə müəyyən etmək iradəsini göstərir. Tərəflər kənar müdaxilə olmadan masa arxasına əyləşdikdə, xarici oyunçuların prosesə yüklədiyi süni geosiyasi xərclər və maneələr ortadan qalxır. Dövlətlərin öz tranzit imkanlarını və ticarət yollarını üçüncü tərəflərin iştirakı olmadan idarə etməsi xərclərin kəskin azalmasına və investisiya cəlbediciliyinin artmasına birbaşa təsir göstərir. Suverenlik bu mənada sadəcə siyasi termin deyil, həm də təhlükəsizlik və inkişaf üçün ən doğru iqtisadi qərardır.

Zirvə toplantısının gündəliyində xüsusi yer tutan regional bağlılığın inkişafı konsepti real mənzərədə yeni dəmiryolu xətləri, birgə gömrük mexanizmləri və ortaq bazar imkanları deməkdir. Xarici mərkəzlərin regionun logistikasını idarə etməyə çalışdığı dövr artıq arxada qalır, çünki ölkələr öz milli maraqlarını kənar qəyyumlar olmadan qorumağın daha səmərəli olduğunu anlayırlar. Hər bir dövlətin öz qərarlarını sərbəst verməsi və qonşuları ilə birbaşa əməkdaşlıq etməsi davamlı iqtisadi rifahın ən etibarlı təminatıdır.